মে’ দিৱসৰ বন্ধৰ পিছৰ প্ৰথমটো ব্যৱসায়িক দিনটোত বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ বজাৰত আৰএমবিৰ বিপৰীতে আমেৰিকান ডলাৰৰ বিনিময় হাৰ ৬.৮০ৰ সীমাৰ পোনে পোনে তললৈ নামি আহিল।
বিনিময় হাৰৰ এই শক্তিশালীকৰণৰ আঁৰত আছে হ্ৰস্বম্যাদী কাৰক যেনে আমেৰিকান ডলাৰৰ সূচকাংক পৰ্যায়ক্ৰমে হ্ৰাস পোৱা, লগতে মধ্যম আৰু দীৰ্ঘম্যাদী যুক্তি যে আৰ এম বিক অধিক আৰু অধিক বহিঃৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠানে বৈচিত্ৰময় মুদ্ৰা আবণ্টনৰ বিকল্পত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।
মধ্যপ্ৰাচ্যৰ সংঘাত এতিয়াও উতলি আছে, আৰু বিশ্বব্যাপী পুঁজিয়ে নিৰাপদ আশ্ৰয় বিচাৰিছে। আৰ এম বিৰ আন্তৰ্জাতিককৰণে নিৰৱে এটা মূল সীমা অতিক্ৰম কৰাৰ বিভিন্ন লক্ষণ দেখা গৈছে।
এই পৰিৱৰ্তন প্ৰথম অনুভৱ কৰা হৈছে সীমা অতিক্ৰম কৰি ক্লিয়াৰিং ব্যৱস্থা।
এপ্ৰিলৰ আৰম্ভণিতে আৰ এম বি ক্ৰছ-বৰ্ডাৰ পেমেণ্ট চিষ্টেমৰ (চি আই পি এছ) একক দিনীয়া লেনদেনৰ পৰিমাণ এক ট্ৰিলিয়ন ইউয়ান অতিক্ৰম কৰি ১.২২ ট্ৰিলিয়ন ইউয়ানত উপনীত হয়, প্ৰায় ৪২,০০০ লেনদেনে অভিলেখ সৃষ্টি কৰে।
ক্ৰছ-বৰ্ডাৰ ইন্টাৰবেংক পেমেণ্ট এণ্ড ক্লিয়াৰিং কোম্পানী লিমিটেডৰ তথ্যই দেখুৱাইছে যে মাৰ্চ মাহত চিআইপিএছৰ গড় দৈনিক লেনদেনৰ আকাৰ আছিল প্ৰায় ৯২০.৫ বিলিয়ন ইউয়ান, যিটো ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৬১৯.৭ বিলিয়ন ইউয়ানৰ তুলনাত প্ৰায় ৪৮% বৃদ্ধি, যিটো যোৱা বছৰৰ অভিলেখ সৰ্বোচ্চ; লেনদেনৰ সংখ্যা ৩৫,৭৪০ টা হৈছে, যিটো ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ২৫,৯৩০ টাতকৈ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।
২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত আমেৰিকা আৰু ইজৰাইলে ইৰাণৰ ওপৰত সামৰিক আক্ৰমণ চলোৱাৰ পিছৰে পৰা আমেৰিকাৰ বণ্ডে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা পৰম্পৰাগত নিৰাপদ আশ্ৰয়স্থলৰ সম্পত্তিৰ হেজিং কাৰ্য্য বিফল হৈছে আৰু বিশ্বৰ বিনিয়োগকাৰীসকলে চীনৰ ফালে মনোযোগ দিছে।
যোৱা এমাহত চীনৰ চৰকাৰী বণ্ডৰ ফলন সুস্থিৰ হৈ আছে, আৰ এম বিয়ে এই ধাৰাটোৰ বিপৰীতে মূল্য বৃদ্ধি পাইছে, আৰু মধ্যপ্ৰাচ্যৰ সংকটৰ মাজত আৰ এম বিৰ সম্পত্তি নতুন নিৰাপদ আশ্ৰয়স্থলত পৰিণত হৈছে।
চীনৰ পিপলছ বেংকৰ ঝেংঝৌ ট্ৰেইনিং ইনষ্টিটিউটৰ অধ্যাপক ৱাং ইয়ঙৰ মতে আমেৰিকা আৰু ইৰাণৰ মাজৰ সংঘাতে আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ নিৰাপদ আশ্ৰয় স্বৰূপ দুৰ্বল কৰি তুলিছে আৰু কিছুমান সীমা অতিক্ৰম কৰা ধন আৰ এম বি নিষ্পত্তিৰ দিশলৈ ধাৱমান হৈছে।
একে সময়তে চীনৰ সৈতে প্ৰধান তেল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহৰ খাৰুৱা তেলৰ বাণিজ্যৰ আৰ এম বি নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত চি আই পি এছৰ লেনদেনৰ পৰিমাণ প্ৰত্যক্ষভাৱে বৃদ্ধি পাইছে।
মাৰ্চ মাহৰ শেষলৈকে চিআইপিএছত ১৯৪ জন প্ৰত্যক্ষ অংশগ্ৰহণকাৰী আৰু ১৫৯৭ জন পৰোক্ষ অংশগ্ৰহণকাৰী আছিল।
অংশগ্ৰহণকাৰীসকল বিশ্বৰ ১২৬খন দেশ আৰু অঞ্চলত অৱস্থিত, আৰু ইয়াৰ ব্যৱসায়ে ৫,১০০ৰো অধিক কৰ্পৰেট বেংকিং প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে বিশ্বৰ ১৯১খন দেশ আৰু অঞ্চল সামৰি ল’ব পাৰে।
ষ্টেণ্ডাৰ্ড চাৰ্টাৰ্ড বেংকৰ পৰিচালন সঞ্চালক ৱু য়াছিয়ে কয় যে অধিক সংখ্যক বিশ্বব্যাপী কোম্পানীয়ে সীমা অতিক্ৰম কৰা বাণিজ্য, ক্ৰয় আৰু যোগান শৃংখলত আৰ এম বি ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছে।
সীমা অতিক্ৰম কৰা বাণিজ্যত ব্যৱহৃত আৰএমবিৰ অনুপাত ২০২০ চনত ১৬%ৰ পৰা ২০২৫ চনত প্ৰায় ৩০%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।সংশোধিত “আৰএমবি সীমা অতিক্ৰম কৰা পেমেণ্ট চিষ্টেম ব্যৱসায়িক নিয়ম” ১ ফেব্ৰুৱাৰীত আনুষ্ঠানিকভাৱে কাৰ্যকৰী কৰা হয়, যাৰ ফলত চিআইপিএছৰ সুবিধা আৰু অধিক উন্নত হয়।
যদি চিআইপিএছে “পাইপলাইন খোলা আছে নে নাই”ৰ সমস্যা সমাধান কৰে, তেন্তে অফশ্ব’ৰ আৰএমবি বজাৰে সমাধান কৰিব লাগিব “পানীৰ প্ৰবাহ ডাঙৰ হওক বা নহওক।” চলিত বৰ্ষৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই প্ৰতিষ্ঠানিক পৰ্যায়ত নিবিড় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে কেন্দ্ৰীয় বেংকে ঘৰুৱা বেংকিং বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান আৰু বহিঃৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক আৰএমবি সীমা অতিক্ৰম কৰি আন্তঃবেংক বিত্তীয় ব্যৱসায়ৰ মানকৰণ, আৰএমবিৰ অফশ্ব’ৰ বজাৰ বিকাশ, আৰু ঘৰুৱা বেংকিং ব্যৱস্থা আৰু বহিঃৰাজ্যৰ আৰএমবি সীমা অতিক্ৰম কৰি আন্তঃবেংক বিত্তীয় ব্যৱসায় একেদৰে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰিবলৈ “বেংকিং বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ আৰএমবি সীমা অতিক্ৰম কৰি আন্তঃবেংক বিত্তীয় ব্যৱসায় সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহৰ ওপৰত জাননী” জাৰি কৰে প্ৰতিষ্ঠানসমূহ।
নানকাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিত্ত বিভাগৰ অধ্যাপক টিয়ান লিহুইয়ে বিশ্বাস কৰে যে আৰএমবিৰ ধনৰ বৰ্তমানৰ খৰচ তুলনামূলকভাৱে কম, আৰু “জাননী”খনে বেংকসমূহক অফশ্ব’ৰ বজাৰত লিকুইডিটি প্ৰদান কৰাত স্পষ্টভাৱে সহায় কৰে, যিয়ে বহিঃৰাজ্যৰ আৰএমবিৰ বিত্তীয় চাহিদাক উদ্দীপিত কৰাত সহায় কৰিব।
কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ তথ্য অনুসৰি ২০২৫ চনত সীমা অতিক্ৰম কৰি আৰএমবিৰ ৰচিদ আৰু পেমেণ্টৰ পৰিমাণ ৭০.৬ ট্ৰিলিয়ন ইউয়ান হ’ব।
আৰ এম বি মোৰ দেশৰ বাহ্যিক পেমেণ্টৰ বাবে সৰ্ববৃহৎ নিষ্পত্তি মুদ্ৰা আৰু বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম বাণিজ্যিক বিত্তীয় মুদ্ৰা হৈ পৰিছে।
২০২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত চলিত একাউণ্টৰ অধীনত সীমা অতিক্ৰম কৰি আৰএমবি নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণ ৪.৫২ ট্ৰিলিয়ন ইউয়ান হয়, যিটো বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি প্ৰায় ১৪.১% বৃদ্ধি; প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি আৰএমবি নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণ আছিল ২.১১ ট্ৰিলিয়ন ইউয়ান; সীমা অতিক্ৰম কৰি মুঠ আৰএমবি নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণ আছিল ৬.৬৩ ট্ৰিলিয়ন ইউয়ান, যিটো বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ৯.৬% বৃদ্ধি।
২০২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ বাবে চীনৰ মুদ্ৰানীতি ৰূপায়ণৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল যে পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত অধিক যোগ্য বহিঃৰাজ্যৰ সত্তাসমূহক পাণ্ডা বণ্ড জাৰি কৰিবলৈ আদৰণি জনোৱা হ’ব, আৰএমবিৰ আন্তৰ্জাতিককৰণক প্ৰসাৰিত কৰা হ’ব, মূলধনী একাউণ্ট খোলাৰ স্তৰ উন্নত কৰা হ’ব, সীমা অতিক্ৰম কৰি বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগৰ বাবে উচ্চ পৰ্যায়ৰ মুকলিৰ পাইলট সম্পন্ন কৰা হ’ব, প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগ আৰু বহিঃৰাজ্যৰ ঋণৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি পুঁজি পৰিচালনাৰ অনুকূলতা প্ৰদান কৰা হ’ব, আৰএমবিৰ ব্যৱহাৰ অধিক সম্প্ৰসাৰিত কৰা হ’ব সীমা অতিক্ৰম কৰি বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ, বিদেশী মুদ্ৰাৰ সহযোগিতা গভীৰ কৰা, আৰু আৰএমবিৰ অফশ্ব’ৰ বজাৰ বিকাশ কৰা।
১৬ মাৰ্চত দেশৰ প্ৰথমটো ডিজিটেল আৰ এম বি শুল্ক কৰ জমা ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰা হয় ছানডঙৰ কিংডাওত।
বহিঃৰাজ্যত বেংক অৱ চাইনাই শেহতীয়াকৈ ব্ৰিটেইনত দুটা আইকনিক আৰ এম বি ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিছে।
অধিক সামষ্টিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা মাৰ্চ মাহত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধিয়ে প্ৰকাশ কৰা তথ্য অনুসৰি ২০২৫ চনৰ চতুৰ্থ ত্ৰৈমাসিকত বিশ্বৰ চৰকাৰী বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মজুতত আমেৰিকান ডলাৰৰ অংশ ৫৬.৭৭% লৈ হ্ৰাস পাইছে।
একে সময়ছোৱাতে বিশ্বৰ আবণ্টিত বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মজুতত আৰ এম বিৰ অংশ প্ৰায় ২.২% আছিল, যিটো আমেৰিকান ডলাৰ, ইউৰো, জাপানী য়েন আৰু পাউণ্ডৰ পিছত আছিল, যাৰ ফলত ই বিশ্বৰ পঞ্চম বৃহত্তম সংৰক্ষিত মুদ্ৰা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।
২০১৬ চনত আই এম এফে প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৰ এম বি মজুতৰ তথ্য প্ৰকাশ কৰাৰ পিছৰে পৰা (১.০৮%) আৰ এম বিৰ অংশ ২৭০%তকৈ অধিক বৃদ্ধি পাইছে।
বৰ্তমান ৮০ টাতকৈও অধিক বহিঃৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰীয় বেংক বা মুদ্ৰা কৰ্তৃপক্ষই নিজৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মজুতত আৰ এম বি অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।
তেল নিষ্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত চীন আৰু চৌদি আৰবে ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত স্থানীয় মুদ্ৰা বিনিময় চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছে আৰু ছৌদি বিষয়াসকলে স্পষ্ট কৰি দিছে যে তেওঁলোক আৰ এম বি নিষ্পত্তিৰ বাবে “মুকলি”।
চীনৰ সৈতে ৰাছিয়াৰ শক্তিৰ বাণিজ্য বৃহৎ পৰিসৰত আৰ এম বি নিষ্পত্তিৰ দিশলৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। ইৰাণৰ খাৰুৱা তেল ৰপ্তানিৰ অনুপাত আৰএমবিত বৃদ্ধি পাইছে। ব্ৰাজিল আৰু চীনৰ মাজত হোৱা লোহাৰ অক্সাইডৰ ব্যৱসায়েও আৰ এম বি বসতিৰ পানী পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।
২০২৫ চনত চীনৰ সামগ্ৰী বাণিজ্যৰ উদ্বৃত্ত ১.০৬০৬ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ হ’ব, যিটো ২০২৪ চনৰ তুলনাত বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি প্ৰায় ১৯.৮% বৃদ্ধি পাই ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১ ট্ৰিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ অতিক্ৰম কৰিলে।
মোৰ দেশৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মজুত চলিত বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ৩.৩৪ ট্ৰিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰত উপনীত হয়।
জাৰ্মানীৰ ফ্ৰেংকফৰ্ট স্কুল অৱ ফাইনেন্স এণ্ড মেনেজমেণ্টৰ অধ্যাপক হৰ্ষ্ট লেচাৰে বিশ্বাস কৰে যে আৰ এম বি আন্তৰ্জাতিককৰণৰ ত্বৰান্বিতকৰণ মূলতঃ বাণিজ্যিক কাৰ্য্যৰ দ্বাৰা পৰিচালিত। বিশ্ব দক্ষিণৰ দেশসমূহৰ সৈতে চীনৰ বাণিজ্যৰ বৃদ্ধিয়ে বিনিময় ব্যয় হ্ৰাস আৰু বিনিময় হাৰৰ বিপদ এৰাই চলিবলৈ প্ৰত্যক্ষ আৰএমবি নিষ্পত্তিক এক যুক্তিসংগত পছন্দ কৰি তুলিছে।
কিন্তু ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত SWIFT আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পেমেণ্টত আমেৰিকান ডলাৰৰ অংশ ৫০.৪৯% লৈ বৃদ্ধি পায়, যিটো ২০২৩ চনৰ পিছত নতুন উচ্চতা; আৰ এম বিৰ অংশীদাৰিত্ব ২.৭৩% লৈ হ্ৰাস পাইছে।
এই ৰেংকিং এতিয়াও বিশ্বৰ চীনৰ অৰ্থনীতিৰ আকাৰতকৈ বহু পিছ পৰি আছে।
চীনৰ পিপলছ বেংকে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে তেওঁলোকে বহু-চেনেল, ব্যাপক কভাৰেজ, নিৰাপদ আৰু কাৰ্যক্ষম আৰ এম বি সীমা অতিক্ৰম কৰি পেমেণ্ট ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব আৰু বিকশিত কৰিব, সীমা অতিক্ৰম কৰি পেমেণ্টৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰিব, আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় শাসন আৰু সহযোগিতাত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিব।
মূল শব্দটো হ’ল “শৃংখলাবদ্ধ”। বিনিময় হাৰৰ স্তৰতো স্থিতিশীলতা গুৰুত্বপূৰ্ণ। বছৰৰ পিছত আৰ এম বিয়ে প্ৰশংসাৰ প্ৰবল ধাৰা দেখুৱাব, যিটো আৰ এম বিৰ আন্তৰ্জাতিককৰণৰ বাবে অতি অনুকূল।
আৰ এম বি আন্তৰ্জাতিককৰণৰ প্ৰকৃত অৰ্থ কাৰো ঠাই লোৱা নহয়, বৰঞ্চ বিশ্ব বিত্তীয় ব্যৱস্থাক স্বচ্ছ নিয়ম, স্থিতিশীলতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতা, আৰু বহুমেৰু বিশ্বত দায়িত্ব কান্ধত লোৱাৰ ক্ষমতা থকা মুদ্ৰা প্ৰদান কৰা।
