ফটোভল্টিকৰ দৰে খণ্ডৰ বাবে ৰপ্তানি কৰ ঘূৰাই দিয়া নীতিৰ সালসলনি: উদ্যোগৰ ওপৰত অন্তৰ্নিহিত তাৎপৰ্য্য আৰু প্ৰভাৱ

শেহতীয়াকৈ বিত্ত মন্ত্ৰালয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় কৰ প্ৰশাসনে ফটোভল্টিক সামগ্ৰী আৰু বেটাৰীৰ ৰপ্তানি ভেট ঘূৰাই দিয়া নীতিত যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন সাধন কৰি বজাৰত যথেষ্ট বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছে। বিশেষজ্ঞসকলে জোৰ দি কয় যে ৰপ্তানি ভেট ঘূৰাই দিয়া ধন ৰপ্তানি ৰাজসাহায্য নহয়; তেওঁলোকৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে ৰপ্তানি কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত দুগুণ কৰ আৰোপ ৰোধ কৰা, যাৰ ফলত ন্যায্য বাণিজ্যক প্ৰসাৰিত কৰা। তেওঁলোকে ইংগিত দিছিল যে কিছুমান খণ্ডৰ বাবে ৰপ্তানি ভেট ঘূৰাই দিয়া নীতিত শেহতীয়া বছৰবোৰত কৰা সালসলনিয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাহিদা আৰু ঘৰুৱা ঔদ্যোগিক ৰূপান্তৰৰ বিকাশৰ প্ৰতি সঁহাৰি প্ৰতিফলিত কৰে। দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে এই ব্যৱস্থাসমূহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যিক ঘৰ্ষণ হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিব, কৰ বোজা হ্ৰাস কৰিব, কৰ ৰাজহৰ অধিক যুক্তিসংগত আবণ্টনক প্ৰসাৰিত কৰিব, আৰু সংশ্লিষ্ট উদ্যোগসমূহৰ ৰূপান্তৰ আৰু আধুনিকীকৰণক উদ্দীপিত কৰিব। ৮ জানুৱাৰীত বিত্ত মন্ত্ৰালয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় কৰ প্ৰশাসনে এক যৌথ বিবৃতি প্ৰকাশ কৰি ২০২৬ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ ফটোভল্টিক আৰু আনুষংগিক সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানিৰ ওপৰত ভেট ঘূৰাই দিয়াৰ ব্যৱস্থা বন্ধ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে। ২০২৬ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা ৩১ ডিচেম্বৰলৈ বেটাৰীৰ ৰপ্তানিৰ বাবে ভেট ঘূৰাই দিয়াৰ হাৰ ৯%ৰ পৰা ৬%লৈ হ্ৰাস কৰা হ’ব। ২০২৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ বেটাৰীৰ ৰপ্তানি শুল্কৰ ভেট ঘূৰাই দিয়া হ’ব। ওপৰত উল্লেখ কৰা আবকাৰী সামগ্ৰীৰ বাবে বৰ্তমানৰ ৰপ্তানি আবকাৰী নীতি অপৰিৱৰ্তিত থাকিব, আৰু আবকাৰী ধন ঘূৰাই দিয়া (বা ৰেহাই) প্ৰযোজ্য হৈ থাকিব। ৰপ্তানি শুল্ক ঘূৰাই দিয়া (বা ৰেহাই) হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ এক কৰ ব্যৱস্থা য’ত কৰ কৰ্তৃপক্ষই ৰপ্তানিকাৰক কোম্পানীসমূহক ঘৰুৱা উৎপাদন আৰু বিতৰণ পৰ্যায়ত সামগ্ৰীৰ ওপৰত ইতিমধ্যে প্ৰদান কৰা ভেট আৰু আবকাৰী শুল্কৰ বাবে, ৰপ্তানিৰ পূৰ্বে, পৰিশোধ কৰে। বিশেষজ্ঞসকলে জোৰ দি কয় যে এই ব্যৱস্থা ৰপ্তানি ৰাজসাহায্য নহয়, বৰঞ্চ কৰ ঘূৰাই দিয়াৰ ব্যৱস্থাহে। ৰপ্তানি শুল্ক ঘূৰাই দিয়াটোৱে সামগ্ৰী উৎপাদন আৰু বিতৰণৰ সময়ত কোম্পানীয়ে প্ৰকৃততে প্ৰদান কৰা কৰ সামৰি লয়, আৰু ই চৰকাৰী ৰাজসাহায্য নহয়, যিটো প্ৰত্যক্ষ ৰাজসাহায্যৰ পৰা মৌলিকভাৱে পৃথক। এই ব্যৱস্থাটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যত “শূন্য কৰ” নীতিৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ লক্ষ্য হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত কৰমুক্ত মূল্যত ৰপ্তানি কৰা সামগ্ৰীৰ বাবে ন্যায্য প্ৰতিযোগিতা নিশ্চিত কৰা, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতি অনুসৰি। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য আৰু অৰ্থনীতি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক কুই ফেনে উল্লেখ কৰিছে যে বৰ্তমান আমেৰিকাৰ দৰে কেইখনমান দেশৰ বাহিৰে বিশ্বৰ বেছিভাগ দেশেই মূল্য সংযোজিত কৰ (VAT) বা অনুৰূপ কৰ প্ৰয়োগ কৰে। আনকি আমেৰিকাত য’ত ভেট প্ৰয়োগ কৰা নহয়, তাতো বেছিভাগ ৰাজ্যতে বিক্ৰীৰ স্থানত বিক্ৰী কৰ সংগ্ৰহ কৰা হয়। বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাৰ ৰাজসাহায্য আৰু প্ৰতিশোধমূলক ব্যৱস্থাৰ চুক্তি অনুসৰি ভেট বা অনুৰূপ বিক্ৰী কৰৰ বাবে ৰপ্তানি শুল্ক ঘূৰাই দিয়াটোৱে যদি পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত প্ৰাপ্য ধনৰাশিতকৈ অধিক নহয়, তেন্তে ৰপ্তানি ৰাজসাহায্য গঠন নহয়। বহু দেশত ৰপ্তানিকাৰকসকলে কৰ ঘূৰাই দিয়াটো দীৰ্ঘদিন ধৰি সাধাৰণ প্ৰথা হৈ আহিছে, আনহাতে আমদানিকাৰকসকলে ভেট বা অন্যান্য পৰোক্ষ আমদানি কৰ সংগ্ৰহ কৰে। মোৰ দেশখনে ১৯৮৫ চনৰ পৰা ৰপ্তানি শুল্ক ঘূৰাই দিয়াৰ নীতি ৰূপায়ণ কৰিছে।২০২৬ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা কাৰ্যকৰী হ’বলগীয়া মূল্য সংযোজিত কৰ আইনখনৰ ১০ নং অনুচ্ছেদৰ ৪ নং অনুচ্ছেদত উল্লেখ আছে যে ৰাজ্য পৰিষদে অন্য সিদ্ধান্ত নোলোৱালৈকে ৰপ্তানি কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত কৰ হাৰ শূন্য। বাণিজ্য মন্ত্ৰালয়ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ একাডেমিক টাইটেলছ কমিটীৰ সদস্য বাই মিঙেও এই মতামতৰ সৈতে একমত। মন কৰিবলগীয়া যে ৰপ্তানি শুল্ক ঘূৰাই দিয়াৰ প্ৰধান কাম হৈছে ব্যৱসায় আৰু বজাৰত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ মাজত ন্যায়পৰায়ণতা নিশ্চিত কৰা। এই ৰিফাণ্ডৰ অবিহনে মূল্য সংযোজিত কৰ (ভেট) ঘৰুৱাভাৱে আৰু তাৰ পিছত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে বিদেশত সংগ্ৰহ কৰা হ’ব, যাৰ ফলত দুগুণ কৰ আৰোপ কৰা হ’ব। এই নীতিৰ লক্ষ্য হৈছে এনে পৰিস্থিতি ৰোধ কৰা। বিশেষজ্ঞসকলে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে ৰপ্তানি শুল্ক ঘূৰাই দিয়াৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰাটো মূলতঃ ৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনৈতিক নীতি, ঔদ্যোগিক উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া আৰু বিত্তীয় বহনক্ষমতাৰ আৱশ্যকতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়। সাধাৰণতে এই হাৰসমূহ “উচ্চ মূল্য সংযোজিত সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি প্ৰসাৰ কৰা আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা আহৰণ কৰা সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি সীমিত কৰা” নীতি অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। উচ্চ প্ৰযুক্তি বা ইলেক্ট্ৰ’মেকানিকেল সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত অধিক ধন ঘূৰাই দিয়াৰ হাৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়, আনহাতে ৰপ্তানিৰ গাঁথনিটোক উন্নত কৰিবলৈ প্ৰদূষণকাৰী বা সম্পদ-নিবিড় সামগ্ৰীৰ বাবে ধন ঘূৰাই দিয়া হ্ৰাস কৰা হয়, বা আনকি নাইকিয়া কৰা হয়। তদুপৰি ধন ঘূৰাই দিয়াৰ হাৰ নিৰ্দিষ্ট নহয়; অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক সময়ে সময়ে সামঞ্জস্য কৰা হয়। ফটোভল্টিক উদ্যোগলৈ ৰপ্তানিৰ বাবে ভেট ঘূৰাই দিয়া নীতি ২০১৩ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।প্ৰথম অৱস্থাত কোম্পানীসমূহে ৫০% পৰ্যন্ত ভেট ঘূৰাই দিয়াৰ হাৰৰ দ্বাৰা লাভৱান হ’ব পাৰিছিল। এই খণ্ডৰ উন্নয়ন আৰু সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই হাৰ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাইছে। যোৱা জানুৱাৰী মাহত ইয়াক পুনৰবাৰ সামঞ্জস্য কৰা হৈছিল, চীনৰ ফটোভল্টিক উদ্যোগক ৰপ্তানি ভেট ঘূৰাই দিয়া ব্যৱস্থাত একত্ৰিত কৰাৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আনুষংগিক সামগ্ৰীৰ ভেট ঘূৰাই দিয়া ধন সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া কৰা হৈছে। বিগত দশকত চীনৰ ফটোভল্টিক উদ্যোগে দ্ৰুত বিকাশৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত অত্যন্ত প্ৰতিযোগিতামূলক হৈ পৰিছে। কিন্তু কিছুমান দেশে চীনৰ ফটোভল্টিক সামগ্ৰীৰ বিৰুদ্ধে সঘনাই বাণিজ্যিক বাধা স্থাপন কৰিছে। ইফালে ঘৰুৱা ক্ষেত্ৰত এসময়ৰ উদীয়মান খণ্ডটোৱে অতিৰিক্ত ক্ষমতাৰ সন্মুখীন হৈছে আৰু ক্ৰমান্বয়ে মূল্য যুদ্ধত জড়িত হৈ পৰিছে। ৮ জানুৱাৰীত চীন ফটোভল্টিক উদ্যোগ সংস্থাই এক বিবৃতি প্ৰকাশ কৰি দৃঢ়তাৰে কয় যে ফটোভল্টিক সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি কৰ ঘূৰাই দিয়াৰ উপযুক্ত হ্ৰাস বা আনকি নিৰ্মূল কৰিলে বিদেশী বজাৰত মূল্যৰ যুক্তিসংগত পুনৰুদ্ধাৰত অৰিহণা যোগাব, চীনৰ বাবে বাণিজ্যিক উত্তেজনাৰ আশংকা হ্ৰাস পাব, আৰু ৰাজহুৱা বিত্তীয় ক্ষেত্ৰত হেঁচা ফলপ্ৰসূভাৱে হ্ৰাস পাব, যাৰ ফলত কৰ সম্পদৰ অধিক যুক্তিসংগত আৰু কাৰ্যক্ষম আবণ্টন প্ৰসাৰিত হ’ব। সংস্থাটোৱে পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে যে ২০২৪ চনৰ পৰা চীনৰ ফটোভল্টিক সামগ্ৰীয়ে বিদেশী বজাৰত ক্ৰমান্বয়ে তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হৈছে, ৰপ্তানিৰ মূল্য হ্ৰাস পাইছে, যিয়ে “উচ্চ পৰিমাণ, কম মূল্য”ৰ ধাৰাক প্ৰকাশ কৰিছে। কিছুমান কোম্পানীয়ে ৰপ্তানি কৰাৰ সময়ত কেৱল মূল্যৰ ওপৰত প্ৰতিযোগিতা কৰাই নহয়, ৰপ্তানি কৰ ঘূৰাই দিয়া ধনকো লিভাৰেজ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, প্ৰথমতে বিদেশী ক্ৰেতালৈ ঘৰুৱা ভেটৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ উদ্দেশ্যেৰে ধন হস্তান্তৰ কৰে। বাই মিঙে লগতে কয় যে ৰপ্তানি কৰ ঘূৰাই দিয়াৰ যিকোনো অপব্যৱহাৰে ন্যায্য বাণিজ্যক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিব আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য ব্যৱস্থাত ব্যাঘাত জন্মাব। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে কিছুমান কোম্পানীয়ে প্ৰকৃত লাভৰ অভাৱত ৰপ্তানি অৰ্ডাৰ ক্ৰয় কৰি কৰ ঘূৰাই পায়, যিটো প্ৰথাক “ৰপ্তানি অৰ্ডাৰ ক্ৰয়” বুলি জনা যায়। আন আন অনডাৰপাৰ্ফৰ্মিং কোম্পানীসমূহে নিজৰ লোকচান আদায় কৰিবলৈ বা আনকি লাভৰ বাবেও কৰ ঘূৰাই দিয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যিয়ে বজাৰৰ ব্যৱস্থাত গুৰুতৰভাৱে ব্যাঘাত জন্মায়। শেহতীয়া বছৰবোৰত ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা সংখ্যক ব্যৱসায়, বিশেষকৈ আনুষংগিক খণ্ডৰ ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগসমূহে ৰপ্তানি কৰ ঘূৰাই দিয়া নীতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰিছে। বহুতে জীয়াই থাকিবলৈ এই ৰাজসাহায্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু খণ্ডটোৰ ভিতৰত অতিৰিক্ত ক্ষমতা আৰু যোগান-চাহিদাৰ ভাৰসাম্যহীনতাৰ দৰে সমস্যাসমূহ মৌলিকভাৱে অপৰিৱৰ্তিত হৈ আছে। ৱানবো নিউ ইকনমি ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটৰ ডীন টেং টাইয়ে কয় যে অযুক্তিকৰ আৰু অপ্ৰয়োজনীয় ৰপ্তানি কৰ ঘূৰাই দিয়াটো ক্ৰমান্বয়ে নতুন প্ৰেক্ষাপটত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাৰ বাবে এক প্ৰয়োজনীয় চৰ্ত নহয়, বৰঞ্চ কৰ ৰাজহ বৃদ্ধি কৰে, সম্পদ আবণ্টনক অনুকূল কৰি তোলে, আৰু জনসাধাৰণক উন্নয়নৰ ফলৰ পৰা অধিক লাভৱান হ’বলৈ অনুমতি দিয়ে। ঔদ্যোগিক উন্নয়নৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা এই সমন্বয়ে ফটোভল্টিক খণ্ডৰ সৰ্বোত্তম প্ৰদৰ্শনকাৰী কোম্পানীসমূহৰ অস্তিত্বও ত্বৰান্বিত কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত ৰিগ্ৰেছন ৰোধ কৰিব পৰা যায়। যদি এই সালসলনি উপযুক্ত হয়, তেন্তে তাৰ ফলত হোৱা কৰ সঞ্চয়ক ব্যৱহাৰক উদ্দীপিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। চীনৰ অন্যতম আগশাৰীৰ ফটোভল্টিক কোম্পানী ট্ৰিনা ছ’লাৰৰ এজন কাৰ্যবাহীয়ে কয় যে ৰপ্তানি কৰ ৰেহাই ক্ৰমান্বয়ে আঁতৰাই পেলোৱাৰ ফলত উদ্যোগটোৱে কম মূল্যৰ প্ৰতিযোগিতাৰ পৰা গুণগত মানৰ প্ৰতিযোগিতালৈ স্থানান্তৰিত হ’ব, যাৰ ফলত আগশাৰীৰ কোম্পানীসমূহে নিজৰ প্ৰযুক্তিগত নেতৃত্বৰ উন্নত লাভৱান হ’ব পাৰিব আৰু উদ্যোগৰ একাগ্ৰতা আৰু অধিক বৃদ্ধি পাব। ফটোভল্টিক উদ্যোগৰ বিশেষজ্ঞসকলে ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছে যে বহিঃৰাজ্যত ৰপ্তানি ব্যয় আৰু মডিউলৰ মূল্য বৃদ্ধিৰ লগে লগে ব্ৰেণ্ড আৰু উন্নত প্ৰযুক্তিৰ বাবে প্ৰিমিয়াম ভৱিষ্যতৰ ৰপ্তানিৰ অপৰিহাৰ্য চালক হৈ পৰিব। একে সময়তে, পুৰণি ঘৰুৱা উৎপাদন ক্ষমতাৰ ডিকমিচনিং ত্বৰান্বিত হোৱাৰ আশা কৰা হৈছে, যাৰ ফলত আগশাৰীৰ, উচ্চ প্ৰযুক্তিৰ কোম্পানীসমূহে নিজৰ আকাৰ আৰু প্ৰযুক্তিগত সুবিধাৰ জৰিয়তে নিজৰ বজাৰ অংশীদাৰিত্ব আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিব পাৰিব। বৈদেশিক বাণিজ্য বিশেষজ্ঞ কুই ফানে কয় যে ৰপ্তানি কৰ ৰেহাই, বাণিজ্য নিৰপেক্ষ নীতি হিচাপে, ঔদ্যোগিক পুনৰ্গঠন, সামষ্টিক অৰ্থনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ বা বাণিজ্যিক ঘৰ্ষণ সমাধানৰ বাবে অপব্যৱহাৰ কৰা উচিত নহয়। প্ৰতিযোগিতামূলক পৰিৱেশ উন্নত কৰা আৰু বজাৰৰ পৰা ওলাই অহাৰ শক্তিশালী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰাত মৌলিক সমাধান নিহিত হৈ আছে। বাই মিঙে বজাৰৰ মূল্য আৰু কৰ ব্যৱস্থা উন্নত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল যাতে সমগ্ৰ মূল্য শৃংখলত কৰ ঘূৰাই দিয়াৰ ন্যায্য বিতৰণ প্ৰসাৰিত হয়, একে সময়তে সম্পূৰ্ণ আৰু সময়মতে ধন ঘূৰাই দিয়াটো নিশ্চিত কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ঘৰুৱা আৰু বিদেশী বিনিয়োগ কৰা উদ্যোগ দুয়োটাৰে বাবে এক ন্যায্য কৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হ’ব। তদুপৰি লাভৰ ভাগ-বতৰা ব্যৱস্থাটোও উন্নত কৰাৰ প্ৰয়োজন। বাই মিঙে আঙুলিয়াই দিছিল যে মূল্য শৃংখলৰ একাধিক লিংকত মূল্য সংযোজিত কৰ (ভেট) প্ৰয়োগ কৰা হয়, আনহাতে ৰপ্তানি কৰ ঘূৰাই দিয়াটোৱে “ৰপ্তানিকাৰকৰ বাবে লাভ”ৰ নীতিৰ ওপৰত কাম কৰে। যদি মূল্য শৃংখলত সাত বা আঠটা সংযোগ থাকে, তেন্তে কেৱল শেষ ব্যৱহাৰকাৰী ৰপ্তানিকাৰক উদ্যোগসমূহেহে কৰ ঘূৰাই পোৱাৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে, আনহাতে আপষ্ট্ৰিম সহায়ক উদ্যোগসমূহে এই সুবিধাসমূহ লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰে, যাৰ ফলত শৃংখলটোৰ সমন্বিত বিকাশত বাধাৰ সৃষ্টি হয়।